Giữa tâm điểm ồn ào của vụ án gian lận điểm thi tại trường THPT chuyên Tuyên Quang, bà Vương Ngọc Hà, phó chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang đã thôi giữ vai trò quản lý lĩnh vực giáo dục tại tỉnh. Quyết định này được UBND tỉnh Tuyên Quang đăng tải trên cổng thông tin điện tử tỉnh vào sáng ngày 7/8.
Đáng chú ý, bà Hà đã từng bị xử phạt kỷ luật vì liên quan đến vụ án gian lận thi cử xảy ra năm 2018 tại tỉnh Hà Giang cũ (nay là tỉnh Tuyên Quang). Khi ấy, bà Hà đang giữ chức Phó Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Giang.
Vắng mặt sau khi vụ án bị phanh phui
Trong quản trị công, một vụ việc nghiêm trọng xảy ra không chỉ đặt câu hỏi về ai trực tiếp làm sai, mà còn phải đặt câu hỏi về ai chịu trách nhiệm quản lý, giám sát và ngăn ngừa sai phạm.
Đó là nguyên tắc tưởng như hiển nhiên.
Nhưng câu chuyện đang diễn ra tại Tuyên Quang lại khiến người ta phải đặt câu hỏi liệu nguyên tắc ấy có được áp dụng đến cùng.
Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, bà Vương Ngọc Hà, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, là người trực tiếp tham gia chỉ đạo và kiểm tra công tác chuẩn bị kỳ thi. Bà cùng đoàn công tác của tỉnh đi kiểm tra các điểm thi, từ điều kiện phòng thi đến công tác bảo quản đề thi, bài thi, camera giám sát và các phương án bảo đảm an toàn, nghiêm túc cho kỳ thi.
Nói cách khác, giáo dục và kỳ thi tốt nghiệp THPT nằm trong chính lĩnh vực mà bà Hà được giao phụ trách.
Tuy nhiên, khi vụ gian lận điểm thi tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bị phát hiện, tại cuộc họp báo ngày 9/7 công bố thông tin về vụ việc, bà Hà lại không xuất hiện với lý do đi công tác.
Một lãnh đạo có thể bận công tác. Điều đó hoàn toàn bình thường.
Nhưng một vụ việc xảy ra ngay trong lĩnh vực mình phụ trách thì lại không phải chuyện bình thường.
Luân chuyển công tác trước ngày công bố thông tin thi lại
Vào ngày 5/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định cho phép 328 thí sinh tại điểm thi xảy ra sai phạm được thi lại vào ngày 14–15/8.
Chỉ hai ngày sau, ngày 7/8, UBND tỉnh Tuyên Quang công bố quyết định luân chuyển công tác bà Vương Ngọc Hà, theo đó bà thôi phụ trách lĩnh vực giáo dục và phần việc này được giao cho ông Đỗ Anh Tuấn, phó chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang.
Điều đặc biệt cần lưu ý, theo thông tin công khai, quyết định luân chuyển được ký từ ngày 4/8, tức chỉ một ngày trước khi phương án xử lý đối với 328 thí sinh được công bố.
Không phải lần đầu
Đáng nói hơn, đây không phải lần đầu tiên tên bà Hà xuất hiện bên cạnh một vụ việc gian lận thi cử.
Năm 2018, khi đang là Phó Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Giang, bà Hà từng bị xử lý kỷ luật liên quan đến vụ gian lận điểm thi THPT quốc gia tại Hà Giang.
Trả lời trước báo chí, bà tỏ ra bất ngờ vì không biết con gái bà là Mai Vương Bảo Ngọc được nâng điểm. Theo thông tin trước đó, tại phiên toà xét xử vụ án, bà ngoại của Bảo Ngọc, tức mẹ ruột bà Hà cho hay, có nhờ người quen xem hộ điểm thi của cháu nhưng kết quả lại thành nâng điểm.
Đáng nói, sau vụ việc năm 2018, sự nghiệp chính trị của bà Hà không chấm dứt. Bà tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo tại Hà Giang, rồi trở thành Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang năm 2024.
Sau khi Hà Giang và Tuyên Quang sáp nhập, bà tiếp tục giữ chức Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang và phụ trách nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục.
Câu hỏi lớn về trách nhiệm trước nhân dân và pháp luật
“Kim thiền thoát xác” là một thành ngữ chỉ việc ve sầu bỏ lại lớp vỏ cũ để thoát thân.
Trong câu chuyện Tuyên Quang, dùng hình ảnh này không có nghĩa khẳng định bà Hà “thoát trách nhiệm”. Không ai có thể kết luận như vậy nếu chưa có một quy trình xem xét trách nhiệm chính thức.
Nhưng hình ảnh ấy đặt ra một ẩn dụ đáng suy nghĩ:
Nếu thay đổi vị trí có thể khiến câu hỏi về trách nhiệm biến mất, thì bộ máy chỉ đang thay đổi con người hay thực sự giải quyết vấn đề?
Một người có thể được điều chuyển.
Một chức danh có thể được thay thế.
Một lĩnh vực có thể được giao cho người khác.
Nhưng trách nhiệm quản lý không thể được điều chuyển theo quyết định hành chính.
Nếu một hệ thống để xảy ra sai phạm, điều cần làm không chỉ là tìm ra người trực tiếp gian lận. Cần phải truy ngược cả chuỗi trách nhiệm: từ người thực hiện, người biết, người giám sát, người quản lý cho tới những lỗ hổng thể chế đã tạo điều kiện cho sai phạm xảy ra.
Và vì vậy, điều công chúng chờ đợi ở Tuyên Quang lúc này không phải là một cuộc “thay ghế”.
Mà là một câu trả lời thẳng thắn:
Trong vụ gian lận điểm thi này, trách nhiệm quản lý thực sự dừng ở đâu?